Zniszczyć Warszawę!

Dziennikarze akredytowani przy Międzynarodowym Trybunale Wojskowym w Norymberdze jeszcze w trakcie sensacyjnych zeznań generała Erwina Lahousena pobiegli do telefonów, by poinformować swe redakcje o tym, co powiedział ów tajemniczy świadek. W okolicach Oppeln (Opola), gdzie w drugiej dekadzie września 1939 roku stacjonowała ruchoma Kwatera Główna Führera, słyszał on, jak Adolf Hitler kazał zbombardować Warszawę w sytuacji, gdy nie było takiej potrzeby militarnej.

Na semaforze zapaliło się zielone światło. Po jakiejś minucie rozległ się dźwięk gwizdka zawiadowcy. Wagony drgnęły, i początkowo bardzo wolno, a po chwili coraz szybciej długi ich skład zaczął oddalać się od skrytego w lasach i tonącego w ciemnościach tamtej wrześniowej nocy dworca kolejowego miasta-garnizonu Gross Born.

Reklama

Pociąg specjalny Adolfa Hitlera opuszczał prowincję pomorską (obecne Pomorze Zachodnie), by pasażerów, a zwłaszcza głównego pasażera, zawieźć w okolice Oppeln na Śląsku. A że od ponad tygodnia trwała wojna z Polską, trasę pociągu wytyczono tak, by w bezpiecznej odległości omijał on zajmowane przez Wehrmacht dotychczasowe terytorium Rzeczypospolitej.

Dodatkową osłonę powietrzną jadącego na Śląsk pociągu zapewniał specjalny oddział Luftwaffe, dowodzony przez osobistego pilota Hitlera - Hansa Baura.

Ruchoma kwatera Hitlera

Po latach kamerdyner Hitlera, Heinz Linge, napisał w swych wspomnieniach:

"3 września (1939 roku) Hitler wyjechał z Berlina specjalnym pociągiem o nazwie "Amerika", który na pewien czas miał pełnić rolę siedziby Führera. Ochronę nad pociągiem powierzył Erwinowi Rommlowi, który zaledwie dwa dni wcześniej został awansowany do stopnia generała i pełnił funkcję komendanta Kwatery Głównej Führera. Tego dnia pociąg skierował się do Bad Polzin, 4 września z Bad Polzin do Pienitz, 5 września z Pienitz na poligon wojskowy w Gross Born na Pomorzu, skąd aż do 8 września Hitler obserwował przebieg kampanii. (...) Hitler zachowywał się tak, jakby trwały manewry wojskowe. Prawie codziennie jeździł w opancerzonym wozie zwiadowczym po lasach i innych terenach, gdzie w ukryciu nadal pełno było polskich strzelców wyborowych".

Tyle Linge. Dodam jeszcze, że Bad Polzin, to dzisiejszy Połczyn-Zdrój, Gross Born - to Borne Sulinowo, a w przypadku leżącej na północ od Piły wioski Płytnica kamerdyner Hitlera popełnił błąd. Do 1945 roku ta mała miejscowość nazywała się Plietnitz, a nie Pienitz.

Kwatera Główna Führera, czyli Führerhauptquartier (pozostańmy przy przyjętym w Polsce skrócie FHQ, a nie przy niemieckim FHQu), została utworzona na mocy dekretu Hitlera i wbrew pozorom nie była nazwą konkretnego miejsca. To była nazwa instytucji obsługującej Führera, jako głowę państwa i naczelnego dowódcę Wehrmachtu w czasie wojny.

Stąd też najważniejsze role w FHQ odgrywali wojskowi: szef Naczelnego Dowództwa Wehrmachtu (OKW) generał, a od połowy 1940 r. feldmarszałek Wilhelm Keitel, szef Sztabu Dowodzenia w Naczelnym Dowództwie Wehrmachtu generał Alfred Jodl, naczelny adiutant Wehrmachtu przy Führerze, pułkownik, a później (aż do śmierci wskutek ran odniesionych podczas eksplozji bomby płk. Clausa Stauffenberga podczas zamachu w "Wilczym Szańcu" 20 VII 1944 r.) generał Rudolf Schmundt i adiutanci poszczególnych rodzajów sił zbrojnych.

Wśród nich wyróżniał się kapitan (w następnych latach awansowany aż do stopnia pułkownika) Nicolaus von Below - adiutant Luftwaffe przy Führerze i autor wspomnień z lat służby u boku Hitlera. Do jego obowiązków należało m.in. koordynowanie spraw związanych z funkcjonowaniem Kwatery Głównej Führera.

W skład FHQ wchodzili także: jeden z najbliższych współpracowników Hitlera, (od 12 V 1941 r. szef Kancelarii NSDAP) Martin Bormann oraz: oficerowie łącznikowi poszczególnych rodzajów sił zbrojnych, oficer łącznikowy Reichsführera SS, adiutant SA, przedstawiciel Ministerstwa Spraw Zagranicznych Rzeszy, szef biura prasowego Rzeszy i urzędowy fotoreporter Rzeszy, dwaj lekarze i osobista ochrona Hitlera dowodzona przez szefa samodzielnego wydziału Służby Bezpieczeństwa Rzeszy Johanna Rattenhubera oraz komendant FHQ, którym w 1939 r. był wymieniony przez Lingego generał Erwin Rommel.

Podlegały mu dwie kompanie zabezpieczenia (pancerna i rozpoznawcza), tworzące batalion eskorty Führer-Begleit-Bataillon. W zatwierdzonym przez Hitlera składzie FHQ byli również dwaj adiutanci Keitla i oficer Sztabu Generalnego, a zwyczajowo, także adiutanci osobiści i sekretarki Hitlera, które towarzyszyły mu przez całą wojnę, aż do samobójczej śmierci w berlińskim bunkrze.

Zbliżał się czas decydujących rozstrzygnięć w wojnie z Polską i Hitler chciał być bliżej swych wojsk. Dlatego też zdecydował o przeniesieniu swej ruchomej kwatery na Śląsk, dokąd "Amerika" wyjechała z Gross Born późnym wieczorem 8 IX 1939 roku. W ciemnościach ciepłej nocy pociąg jechał drogą okrężną przez Frankfurt nad Odrą i Breslau (Wrocław).

Wszak leżący na najkrótszej trasie z Gross Born do Oppeln Poznań, był jeszcze w polskich rękach. Dowództwo Wehrmachtu wydało rozkaz zdobycia stolicy Wielkopolski dopiero 12 września, licząc, że do tego czasu miasto opuszczą oddziały Wojska Polskiego. Wskutek niesubordynacji mjr. von Sahera jego czternastoosobowy patrol zwiadowczy - wbrew wspomnianemu rozkazowi - zajął opuszczony przez wojsko i instytucje państwowe Poznań już w niedzielę, 10 września.

Za potężnym parowozem (od 1940 r. pociąg specjalny Hitlera ciągnęły dwa parowozy, a na zelektryfikowanych liniach zachodnich Niemiec dwie lokomotywy elektryczne) jechał wagon przeciwlotniczy z działkami dwudziestomilimetrowymi i 26 żołnierzami obsługi oraz wagon bagażowy, zwany też maszynownią, ponieważ jego część zajmował silnik spalinowy z prądnicą. Kolejny wagon nosił numer 10206, i był salonką Adolfa Hitlera. Zakwaterowani w nim byli również: główny adiutant z Wehrmachtu, główny adiutant osobisty i kamerdyner Führera.

W kolejnym wagonie dowodzenia odbywały się konferencje i narady. Pełnił on także funkcję centrum łączności. W długim składzie "Ameriki" znajdowały się ponadto: wagon eskorty, wagon restauracyjny, dwa wagony sypialne dla współpracowników Hitlera i zaproszonych do pociągu gości, wagon-łaźnia, dwa wagony dla personelu, wagon kierownika biura prasowego z krótkofalowym nadajnikiem radiowym o mocy 700 W, i zamykające skład pociągu te same wagony, co na początku, czyli wagon bagażowy z maszynownią i wagon przeciwlotniczy. Z wyjątkiem wagonów bagażowych i przeciwlotniczych pozostałe były z zewnątrz podobne do siebie, jak dwie krople wody. Wszystkie pomalowane w kolorze ciemnoniebieskim.

Wypady na front

W sobotni ranek, 9 IX 1939 r., pociąg specjalny Hitlera zatrzymał się na bocznicy, od kilkudziesięciu godzin dobrze strzeżonej stacji kolejowej wioski Illnau (wcześniej Jellowa, obecnie Jełowa), na północ od Oppeln. "Amerikę" podłączono do kolejowej sieci łączności telefonicznej, i tym samym rozpoczął się prawie dziesięciodniowy epizod związany z pobytem ruchomej Kwatery Głównej Führera na Śląsku, początkowo koło Illnau, a od 12 września w innej podopolskiej miejscowości - Gogolinie, niedaleko Góry św. Anny.

W Gogolinie pociąg "Amerika" stał początkowo na bocznym torze w pobliżu stacji kolejowej. Hitlerowi przeszkadzały tam jednak codzienne odgłosy miasteczka, więc rychło cały skład przetoczono do lasu, w dzielnicy zwanej dzisiaj Karłubcem. I prawdopodobnie tam, a nie w Jełowej, wykonano całą serię czarno-białych i kolorowych zdjęć z "Ameriką" w tle.

Z tego też okresu pochodzi następujący zapis generała Rommla: "Führer jest w doskonałym humorze, często rozmawiamy ze sobą. Twierdzi, że za osiem, dziesięć dni wojna na Wschodzie się skończy i wszystkie zaprawione w bojach jednostki Wehrmachtu zostaną przerzucone na Zachód. Wydaje mi się jednak, że Francuzom ani w głowie walka. Ich żołnierze kąpią się w Renie nie niepokojeni przez naszych chłopców".

Wprawdzie sytuację na granicy niemiecko-francuskiej omawiano na naradach organizowanych w Illnau i Gogolinie z zawezwanymi na Śląsk politykami i wojskowymi - o czym będzie jeszcze mowa - ale w sytuacji trwającej wojny z Polską, to ona miała priorytet. Hitler kilkakrotnie opuszczał swój pociąg, z Opolszczyzny udając się ze swą świtą, w kombinowanych podróżach samolotami i samochodami, na różne odcinki frontu. Samoloty Junkers Ju 52 startowały z lotniska w Neudorf w pobliżu Oppeln, a więc niedaleko miejsc, gdzie wówczas stała "Amerika".

10 września, a zatem w dniu, gdy kilkunastu zwiadowców mjr. von Sahera wkroczyło do Poznania, Führer wizytował na Kielecczyźnie dowodzoną przez gen. Waltera von Reichenaua 10. Armię. Następnego dnia przebywał w okolicach Tomaszowa Mazowieckiego, gdzie oglądał pozycje wojsk niemieckich zacieśniających pierścień okrążenia wokół Warszawy. 13 września wrócił w te okolice.

Tego dnia długa kolumna pojazdów z opancerzonym, trzyosiowym mercedesem G4 Hitlera pojawiła się na ulicach Łodzi, która w ręce Niemców wpadła bez żadnych zniszczeń wojennych. W wydanym pod koniec 1939 r. albumie "Mit Hitler in Polen" zamieszczono dwa zdjęcia przedstawiające przejazd pojazdów tej kolumny przez Łódź. Jedno z nich wykonano na placu Wolności, z widocznym nań pomnikiem Tadeusza Kościuszki (wkrótce zburzonym przez hitlerowców), a drugie koło jakiejś fabryki, gdzie grupa Łodzian zasypuje wykopane tuż przed wojną rowy przeciwlotnicze.

Mimo że na pierwszym z wymienionych zdjęć widać charakterystyczne pojazdy batalionu eskorty Führera, w wydanej w 2012 r. pracy Andrzeja Rukowieckiego "Łódź 1939-1945. Kronika okupacji" kwestionuje się ten fakt, stwierdzając, że przedstawia ono wjeżdżające od strony Zgierza jednostki niemieckie... Dodajmy jeszcze, że w Łodzi Hitler spotkał się z dowódcą 8. Armii gen. Johannesem von Blaskowitzem, a 15 września Führer poleciał aż w rejon Jarosławia nad Sanem, gdzie m.in. obserwował przemarsz żołnierzy po zbudowanym przez saperów moście.

Generał Lahousen zeznaje

Proces przywódców hitlerowskich Niemiec przed Międzynarodowym Trybunałem Wojskowym w Norymberdze dopiero się rozkręcał, gdy niespodziewanie dla obserwatorów powołano pierwszego świadka oskarżenia. Nazwisko generała Erwina Lahousena akredytowanym dziennikarzom nic nie mówiło.

Karol Małcużyński, który w Norymberdze był jednym z kilku polskich sprawozdawców, w książce "Oskarżeni nie przyznają się do winy" pisał m.in.:

"Przeprowadziliśmy szybko wśród dziennikarzy wewnętrzną konsultację i najlepsi nawet eksperci od spraw hitlerowskich nie wiedzieli nic o żadnym generale Lahousenie. Musiał być jednak znany - i to dobrze - oskarżonym. Gdy tylko prokurator wymienił swego świadka, na ławie oskarżonych zakotłowało się, jakby kto kij w mrowisko wsadził. Göring, niezwykle podniecony, pisał jedną po drugiej karteczki do obrońcy, Keitel spurpurowiał, ożywił się nawet apatyczny Ribbentrop. Wkrótce adwokaci tłoczyli się do pulpitu, by sprzeciwić się powołaniu tego świadka, zażądać przełożenia zeznań na inny termin, zaprotestować, że nie zostali uprzedzeni o jego wezwaniu, i tak dalej, i tak dalej".

Przy pulpicie świadka stanął wysoki, szczupły mężczyzna o inteligentnym wyrazie twarzy. Na prośbę Trybunału przedstawił się. Powiedział, że urodził się w Wiedniu, w I wojnie światowej walczył w armii austriackiej w stopniu porucznika. Po wojnie ukończył austriacką Wyższą Szkołę Wojenną. Od 1936 r. służył w Sztabie Generalnym w stopniu pułkownika, zajmując jedno z najwyższych stanowisk w wywiadzie austriackim. Po Anschlussie Austrii Niemcy wcielili go do Abwehry, gdzie rychło został jednym z bliskich współpracowników szefa niemieckiego wywiadu i kontrwywiadu wojskowego admirała Wilhelma Canarisa.

I to Lahousen, ale jeszcze w stopniu pułkownika, towarzyszył Canarisowi w wyjeździe w okolice Oppeln, gdzie Hitler w swym pociągu zwołał nieznaną wcześniej (przed zeznaniami Lahousena w Norymberdze) naradę, w której, w poszczególnych etapach, uczestniczyli: feldmarszałek Hermann Göring (głównodowodzący Luftwaffe i przewodniczący Reichstagu), Joachim von Ribbentrop (minister spraw zagranicznych Rzeszy), Reichsführer SS Heinrich Himmler (szef policji niemieckiej), feldmarszałek Walter von Brauchitsch (głównodowodzący siłami lądowymi), wielki admirał Erich Raeder (głównodowodzący siłami marynarki), a także generałowie: Wilhelm Keitel, Alfred Jodl oraz Wilhelm Canaris z Erwinem Lahousenem.

W niektórych etapach tej narady brał też udział Adolf Hitler, choćby wtedy, gdy w obecności najwyższych dowódców wojskowych kategorycznie zabronił w jakikolwiek sposób prowokować Francuzów. Wtedy to Canaris zaczął przekonywać Führera, że z informacji wywiadu wynika, iż Francuzi systematycznie gromadzą piechotę i artylerię naprzeciw Saarbrücken, przygotowując ofensywę na dużą skalę. Hitler w to wątpił, a wsparł go Jodl.

Zdaniem Lahousena szef Abwehry specjalnie wyolbrzymiał zagrożenie ze strony Francuzów, by studzić wymierzone w Polaków barbarzyńskie zamiary Hitlera, choćby niszczycielskie bombardowania Warszawy. I właśnie poruszenia tego wątku bał się w Norymberdze Hermann Göring, który pamiętał, że sprawę bombardowania stolicy Polski, z jej dzielnicami mieszkaniowymi, oznaczonymi znakami Czerwonego Krzyża szpitalami i wiekowymi zabytkami, omawiał z Hitlerem 12 września.

Tego dnia Warszawa nie była jeszcze całkowicie otoczona i zamknięta. Hitler wyraził wtedy zgodę na zniszczenie miasta i Canaris zwracając uwagę na francuskie przygotowania do ofensywy, próbował odwrócić jego uwagę od Warszawy. Nadaremnie.

"Poza tym Canaris - w Norymberdze mówił dalej świadek Lahousen - przestrzegał bardzo energicznie przed znanymi mu zarządzeniami dotyczącymi projektowanych rozstrzeliwań i eksterminacji, jakie miały być skierowane przede wszystkim przeciw polskiej inteligencji, szlachcie (tu w znaczeniu elity społecznej - przyp. L. A.), duchowieństwu oraz w ogóle przeciw tym elementom, które mogłyby być uważane za ostoję oporu narodowego (...).

(...) Canaris powiedział wówczas - cytuję to mniej więcej dosłownie - że za te metody świat kiedyś pociągnie do odpowiedzialności także i wojsko niemieckie, na oczach którego te rzeczy będą się działy. Ówczesny szef OKW (czyli gen. Wilhelm Keitel - przyp. L. A.) odpowiedział mu - to, co teraz mówię, jest zaczerpnięte z moich notatek, które przeglądałem przed paroma dniami - że te rzeczy są już przesądzone przez samego Führera, i że Führer, jako wódz naczelny armii, oświadczył, że jeśli wojsko odmówi udziału w wykonywaniu tych zarządzeń, albo też nie będzie się z nimi zgadzało, to będzie musiało pogodzić się, że do wykonywania tych zarządzeń postawione będzie SS, Sipo i podobne organizacje. (...) Taki był mniej więcej zasadniczy sens rozmowy o planowanej akcji eksterminacyjnej i rozstrzeliwań w Polsce".

Na prośbę prokuratora, precyzując dla protokołu, jakie to zarządzenia 12 IX 1939 r. zostały w Illnau uzgodnione - według Keitla - z Hitlerem, Lahousen potwierdził, że bombardowanie Warszawy oraz rozstrzeliwanie "przede wszystkim polskiej inteligencji, szlachty, duchowieństwa, no i - rozumie się samo przez się - Żydów".

Co z Polską?

Karol Małcużyński w kolejnych wydaniach ukazującej się w czasach Polski Ludowej książki "Oskarżeni nie przyznają się do winy", ze względów cenzuralnych nie mógł napisać o innych wątkach narad w pociągu "Amerika", i w salonkach dwóch innych pociągów specjalnych stojących na bocznicach w Illnau i Gogolinie, które to tematy poruszył w Norymberdze świadek Erwin Lahousen. Dotyczyły one przyszłości Polski w kontekście przyjaznych stosunków niemiecko-radzieckich.

Uczestnicy narady uznali, że ziemie polskie zostaną podzielone między Związek Radziecki i Trzecią Rzeszę. Hitler przewidywał jednak utworzenie małego państwa polskiego, którego władze zmusi się do podpisania traktatu pokojowego z Rzeszą. Litwie przekazana zostanie Wileńszczyzna, a z ziem Galicji i - jak to określano - polskiej Ukrainy utworzone zostanie - za zgodą Rosjan - odrębne państwo ukraińskie. Założono, że w razie realizacji tego rozwiązania państwo to zrezygnuje z aspiracji do ziem Ukrainy radzieckiej. W Illnau i Gogolinie żaden z wojskowych i polityków niemieckich nie przewidział, że na powstanie mikroskopijnej Polski i proniemieckiej Ukrainy nie wyrazi zgody nowy sojusznik Hitlera - Józef Stalin.

Gdy "Amerika" stała na bocznicy w Gogolinie, przed świtem 17 września do pociągu dotarła wiadomość, że Armia Czerwona lada chwila wkroczy do Polski. Hitler właśnie szykował się do snu, kiedy poinformowano go o depeszy ambasadora Rzeszy w Moskwie Friedricha Wernera von der Schulenburga w tej sprawie. W wagonie dowodzenia na Führera czekali już płk Schmundt oraz generałowie Keitel i Jodl.

Wojskowi, patrząc na mapy, obawiali się, że dla dowódców oddziałów Wehrmachtu operujących w głębi Polski pojawienie się Armii Czerwonej może być niemiłym zaskoczeniem. Nikt ich bowiem nie uprzedził o takiej możliwości rozwoju sytuacji wojennej. Jak się zachowają? Nie wszyscy w pociągu "Amerika" wierzyli, że Armia Czerwona wystąpi zbrojnie przeciwko Polsce, wspomagając Wehrmacht. Byli tacy, którzy podejrzewali, że Stalin gra swą własną grę, i radzili czekać na rozwój wydarzeń.

Dopiero po kilku godzinach pojawienie się w Gogolinie promieniującego ministra Ribbentropa rozwiało wszystkie wątpliwości. To jest mój dyplomatyczny sukces - zdawał się mówić. Przy okazji niektórzy z niewtajemniczonych w szczegóły podpisanego na Kremlu 23 VIII 1939 r., w obecności Stalina, przez Joachima von Ribbentropa i Wiaczesława Mołotowa niemiecko-radzieckiego układu o nieagresji dowiedzieli się o dołączonym doń tajnym protokole o podziale stref wpływów w tej części Europy.

- Uzgodniliśmy ze Stalinem - mówił Ribbentrop na naradzie w jednym z wagonów stojącego obok "Ameriki" pociągu ministerialnego - że linia demarkacyjna oddzielająca dwie strefy interesów, będzie przebiegała wzdłuż czterech rzek. I wykreślił ją na mapie, na której centralne miejsce zajmowała Wisła. Jednak przyszła granica niemiecko-radziecka została pod koniec września wytyczona nieco bardziej na wschód, na co podczas kolejnej wizyty Ribbentropa w Moskwie zgodził się Stalin. Hitler podarował mu za to Litwę, która pierwotnie miała znajdować się w niemieckiej strefie wpływów.

Panel sterowania machiną wojenną

Codzienną krzątaninę w wagonach "Ameriki" i towarzyszącym mu pociągu ministerialnym uważnie obserwował oficer SS, który już w najbliższych tygodniach zacznie błyskawicznie piąć się po szczeblach kariery w hitlerowskich służbach specjalnych. Był nim przysłany przez szefa Głównego Urzędu Służby Bezpieczeństwa SS (właśnie przekształcającego się w Główny Urząd Bezpieczeństwa Rzeszy) Reinharda Heydricha młody prawnik Walter Schellenberg.

Po latach późniejszy szef wywiadu zagranicznego SS i następca Canarisa na stanowisku szefa Abwehry wspominał: "Starałem się jak najczęściej przebywać w specjalnym pociągu Führera, aby wiedzieć, na ile się da dokładnie, co się tam dzieje. Przebywanie przy panelu sterowania olbrzymią machiną wojenną, której tryby obracały się z największą prędkością, było fascynujące. Z pokładu tego pociągu nazistowskie kierownictwo wpływało na kształt kolejnych etapów w rozwoju państwa i narodu niemieckiego".

Gdy Schellenberg chłonął niemal każde słowo i zawierał znajomości, które wkrótce mu się przydadzą, niemiłosiernie nudziły się sekretarki Hitlera. Jedna z nich, Christa Schroeder, w liście do przyjaciółki wysłanym z Gogolina pisała m.in. : "Mieszkamy już od dziesięciu dni w pociągu. Miejsce postoju stale się zmienia, ale przez to, że Dara (Gerda Daranowski była również sekretarką Hitlera - przyp. L. A.) i ja nigdy nie wychodzimy, nasze życie staje się bardzo jednostajne. Upał jest prawie nie wytrzymania, wręcz potworny. Słońce praży cały dzień, a my jesteśmy w przedziałach bezbronne wobec tropikalnego upału. Ja wręcz spuchłam, naprawdę wyglądam okropnie. Do tego dochodzi jeszcze to, że nie można się zająć niczym pożytecznym. Jest jak zawsze: szef odjeżdża rano ze swoimi panami samochodem, a my jesteśmy zdane na to, by czekać i jeszcze raz czekać. Próbowałyśmy już wszystkiego, żeby w czymś pomóc, ale uniemożliwia nam to fakt, że w żadnej miejscowości nie zostajemy dostatecznie długo".

Czas postoju "Ameriki" w podopolskim Gogolinie się kończył. 18 września wieczorem pociąg specjalny Führera, w kłębach pary i dymu wyruszył w długą podróż przez Breslau, Frankfurt nad Odrą, Küstrin (Kostrzyn), Stargard (Stargard Szczeciński), Stolp (Słupsk) i Lauenburg (Lębork), aż do Goddentow-Lanz (Godętowa), małej stacyjki na wschodnich krańcach prowincji pomorskiej, tuż nad międzywojenną granicą z Polską. Stamtąd, w kolumnie samochodów Hitler przejechał do Zoppot (Sopotu), gdzie zamieszkał w tamtejszym hotelu "Cassino". Jeszcze tego samego dnia, we wtorek 19 września 1939 roku, Hitler triumfalnie wjedzie do Danzig (Gdańska), ale to już inna historia...

Leszek Adamczewski

Dowiedz się więcej na temat: historia | Adolf Hitler | Warszawa | pociąg | stacja

Reklama

Najlepsze tematy

Reklama

Strona główna INTERIA.PL

Polecamy

Rekomendacje