Śmierć treserki po ataku orki [killer whales - angielska nazwa tych zwierząt - przyp. red.] o imieniu Tillicum (lub Shamu) w oceanarium SeaWorld w Orlando na Florydzie, sprowokowała nieuchronne w takiej sytuacji pytania. Czy tego typu pokazy są konieczne? Czy atak spowodowany został przez okrutny instynkt zwierzęcia? Czy treserzy we właściwy sposób pracowali ze zwierzęciem?

Etyka i pokazy

Wypadek wywołał również żywe reakcje ze strony obrońców praw zwierząt: "Ten atak dowodzi, że zwierzę było torturowane!", "Uwolnić Tillicum!", "Pozamykać wszystkie zoo! Służą tylko zarabianiu pieniędzy!". Organizatorzy pokazów ripostują: - To był przedziwny wypadek.

Pytania są uzasadnione i oceanarium w Orlando musi na nie odpowiedzieć. Jednakże wypowiedzi tak aktywistów jak i organizatorów odpowiedzialnych za pokazy, służą tylko im samym i szkodzą sprawie ochrony zwierząt .

Wezwania do uwolnienia Tillicum sugerują, że pokazy orek są nieuzasadnione, ponieważ treserka zginęła. Nie. Ta tragedia nie ma nic wspólnego z etyką udziału orek w publicznych pokazach organizowanych dla szerzenia edukacji o ochronie środowiska. To jest kwestia traktowania zwierząt.

Zgodziłem się trenować orkę Keiko do filmu "Uwolnić orkę" z 1993 roku. Mimo tego, że film zbyt upraszczał kwestię uwalniania zwierząt, to ta emocjonalna opowieść o podróży ssaka do wolności, motywowała dzieci do dbania o orki.

Z etycznego punktu widzenia, wykorzystywanie Tillicum w oceanarium to dokładnie to samo, co wykorzystywanie szympansa, nietoperza, czy hipopotama w każdym zoo.

W "Etyce na Arce ["Ethics on the Ark (Zoo & Aquarium Biology & Conservation)" - przyp. red.], niektórzy światowi eksperci w sprawach zwierząt - etycy, biolodzy, specjaliści od opieki nad zwierzętami w ogrodach zoologicznych oraz filozofowie zajmujący się kwestiami praw zwierząt, próbowali wypracować wspólne stanowisko dotyczące wykorzystania dzikich stworzeń przez człowieka.

Udało im się osiągnąć konsensus w trzech podstawowych kwestiach, w trzech innych nie doszli do porozumienia. Jeden z tematów, przy którym uzyskano zgodę brzmiał: czy dla celów edukacyjnych etycznym jest zabieranie dzikich zwierząt z ich naturalnego środowiska do miejsc takich, jak ogrody zoologiczne, czy oceanarium.

Wejście do parku SeaWorld w Orlando na Florydzie /AFP

Tresowanie wzbogaca zwierzęta

Czy Tillicum miał zapewnioną odpowiednią opiekę? Aktywiście twierdzą, że atak jest dowodem na zmęczenie zwierzęcia dotychczasową egzystencją. Tymczasem powszechnie uznaną metodą mierzenia samopoczucia zwierzęcia jest sukces reprodukcyjny. Tillicum spłodził 13 młodych i przez lata żył z samicami wychowującymi zdrowe potomstwo .

Aktywiści twierdzą także, że zwierzę nie może być "normalne", jeśli nie żyje w swoim naturalnym środowisku. Ale naturalne środowisko nieustannie się zmienia. Nawet pszczoły zmieniają swoje zachowania, żeby poradzić sobie z krótkoterminowymi zmianami środowiska - inaczej umrą.

Sztuka w hodowli zwierząt do pokazów bazuje na tworzeniu raczej "adaptacyjnego" niż "naturalnego" środowiska. Specjaliści w oceanariach, czy ogrodach zoologicznych nie imitują natury per se. Stwarzają raczej porównywalne możliwości do ćwiczeń, stymulacji umysłowej i interakcji społecznych.

W celu zapewnienia odpowiedniej opieki zwierzętom odbierającym otaczający ich świat zmysłami, jak orki, ich opiekunowie muszą pozostawać z nimi w interakcji. Badania pokazują, że tresowanie zwierząt jest dla nich wzbogacające. Muszą zapracować na jedzenie, tak samo jak to robią na wolności. Problemem jest zapewnienie ludziom bezpieczeństwa w czasie zaspokajania potrzeb zwierząt.

Zajęcie dla treserów

Moja teza robocze brzmi, że śmierć treserki w oceanarium nie była wypadkiem. Orki znają możliwości swoich treserów. Intencją Tillicum mogło nie być zabicie Dawn Brancheau, ale zwierzę miało pełną świadomość, że ją krzywdzi. Miało do tego powód. Jaki? Tę kwestię pozostawię do wyjaśnienia śledczym.

Ale mogę wypowiedzieć się na temat pewnych podstawowych czynników. Orki są tresowane za pomocą pozytywnego wzmocnienia (dajesz zwierzęciu coś, co ono chce, w zamian za to, że robi coś, co ty chcesz). Jednak orki starają się manipulować treningami na wiele sposobów. Mogą odmawiać współpracy. Mogą powstrzymywać pozostałe orki od udziału w pokazach. Mogą też celowo być nieposłuszne, próbując dosłownie trenować swoich treserów.

Wszystkie tego typu zachowania są normalnym objawem, ponieważ dają orce kontrolę, a ta jest bardzo ważna dla jej dobrego samopoczucia. To jest zajęcie tylko dla wykwalifikowanych treserów. Ale czasami, szczególnie w czasie tresury samców, może być bardzo niebezpieczne.

Lekcja Keiko

Pracowałem z samcem o imieniu Orky w latach 70 i 80 XX w. w oceanarium Marineland of the Pacific w Kalifornii. Orky stał się bardziej dominujący i agresywny, gdy dojrzał seksualnie. Nigdy nikogo nie zabił, jednak był tego bardzo bliski. Obchodziliśmy się z nim potem bezpiecznie przez lata, mniej więcej tak samo, jak SeaWorld radziło sobie z Tillicum, zanim doszło do tragedii.

Oceanarium w Orlando na Florydzie /AFP

Cała sztuka polega na tym, aby pozwolić osobnikowi takiemu jak Tillicum być dominującym samcem rozrodczym, jednocześnie go tresując.

Grupy aktywistów zebrały rzekomo 40 milionów dolarów na "uwolnienie" Keiko, gwiazdy filmu "Uwolnić orkę". Jednakże postępując w ten sposób, doprowadzili do tego, że zwierzę przez lata było przetrzymywane samotnie. Keiko w końcu umarł w środowisku naturalnym, w środowisku, do którego nie był w stanie się dostosować.

To, co się stało Keiko, powinno być dla wszystkich lekcją, czego nie wolno zrobić z Tillicum.

Zostawcie Tillicum...

Z drugiej strony, dalsze używanie przez cyrkowców metod tresowania słoni uwzględniających kary fizyczne, podczas gdy bardziej humanitarne sposoby są już powszechnie przyjęte, jest trudne do obronienia. Ci, którzy stosują te archaiczne metody muszą zrewidować swoje etyczne zobowiązania wobec zwierząt.

Moje serce jest z tragicznie zmarłą koleżanką po fachu Dawn Brancheau oraz z tymi, którzy ją kochali. Ale nic w tej sytuacji nie poddaje w wątpliwość wartości pokazów dzikich zwierząt w SeaWorld w Orlando, gdy służy to podnoszeniu świadomości i wiedzy o środowisku naturalnym.

Tillicum powinien pozostać tam, gdzie jest, a oceanarium należy dać czas na znalezienie właściwych metod postępowania ze zwierzęciem.

Tim Desmond/International Herald Tribune

(Tim Desmond jest dyrektorem wykonawczym Subic Bay Marine Exploratorium, Inc, zarządzającym parkiem morskim Ocean Adventure na Filipinach oraz byłym prezydentem Międzynarodowego Stowarzyszenia Treserów Zwierząt Morskich.)

Tłum. Katarzyna Ziomek