Rokita: Porzućmy mity

Postkomunizm jako źródło cierpień

Jednocześnie należy uchronić się od łatwego acz błędnego upatrywania źródła wszelkich nieprawidłowości istniejącego systemu w postkomunistycznym dziedzictwie; mitu bycia ofiarą poprzedniego systemu. W niebezpiecznym jego psychologizowaniu - przenoszeniu go na pole zbiorowej tożsamości. Tudzież modnym, a postulowanym przez niektórych uczestników panelu odwołań do II RP - jako krainy powszechnej szczęśliwości, na której powinniśmy się wzorować.

Niektórzy z biorących udział w konferencji krytykowali utratę narodowej tożsamości i odejście od utopijnych postulatów łączenia idei państwa i narodu w zbiorowej świadomości. Nie zauważając, iż były one potrzebne dla mobilizacji charakterystycznej dla XIX i XX w. doktryn, niemożliwymi do osiągnięcia we współczesnych strukturach, a na pewno nie kwalifikującymi się do określania mianem "antypolskości".

Jest to stan "europejskości" - co z przekąsem zauważył jeden z panelistów, a za co winił błędy okresu transformacji ostatnich 20 lat. Brak narodowej edukacji, czy wręcz jej wpływ na "antypolskie postawy", skutkujący w braku specyficznego etosu polskości - wpływającego na wizję państwa oraz obecnego stanu rzeczy.

Często pytania dotyczące najważniejszych problemów państwa, które zajmują pokaźnie miejsce w dyskursie publicznym, nie mają odzwierciedlenia w rzeczywistości. Są jedynie wyrazem ideologicznego punktu widzenia, aczkolwiek zadane, wymagają odpowiedzi, marginalizując jednocześnie realne zjawiska.

Co prawda można wieszczyć takie katastroficzne wizje rzeczywistości, zwłaszcza biorąc pod uwagę istniejące problemy systemu politycznego i społecznego. Aczkolwiek, jak skomentował takie poglądy - jednocześnie zaznaczając, iż sam uważa się za konserwatystę - Tomasz Merta: - Kolejne pokolenia konserwatystów widzą koniec za rogiem, choć każde następne jest już kilka przecznic dalej.

- Mimo setek lat prób w Polsce jeszcze nigdy się nie udało połączyć idei narodu i państwa - dodał Rokita. - W Polsce nadrzędność znajomości ludzi zawsze miało nadrzędne znaczenie nad znajomością praw i regulacji. Nieformalne znajomości i nadrzędna wartość jednostki jest właściwie istotą Polskości - zauważył Rokita.

Eksperyment można uznać za udany

Podsumowując: mimo wad, jest możliwy, w ramach istniejącego sytemu, rozwój państwa. Natomiast wyróżnione wady są udziałem wielu państw demokratycznych. Zgodni co do tej kwestii byli zarówno Jan Rokita, jak i Tomasz Merta oraz Wojciech Arndt.

Nowa ustawa zasadnicza nie jest warunkiem niezbędnym do budowy państwa oraz społeczeństwa. Obecnie problemy potrzebują raczej instrumentalnych rozwiązań menadżerskich niż doktryn systemowych.

W dzisiejszych czasach konsumpcyjny dobrobyt, funkcjonalność państwa oraz "szczęśliwość społeczna" są ważniejsze niż "ideały zapisane na sztandarach". W końcu żyjemy w stabilnej demokracji, cieszymy się wolnym rynkiem, jesteśmy pełnoprawnym członkiem instytucji międzynarodowych - choć powinniśmy mieć w nich przewodnią rolę twierdza niektórzy w ramach naszej małej megalomani; a dodatkowo cieszymy się dobrymi stosunkami z sąsiadami jak nigdy w historii. Można więc mimo wszystko eksperyment ostatnich 20 lat uznać za udany.

ro