Motywy literackie w "Chłopach"

Poniedziałek, 1 marca 2010 (14:05)

Motyw bezdomności - w społeczności lipieckiej żyją ludzie, którzy nigdy nie posiadali własnego domu rodzinnego. Reprezentują oni najuboższą grupę społeczną, nie mają prawa podejmowania ważnych decyzji. Tułają się od domu do domu, aby zdobyć jakiekolwiek środki do życia (przykładem może być Jagustynka wypędzona z domu przez własne dzieci). Obok bezdomności przymusowej mamy w powieści do czynienia z bezdomnością z wyboru. Stara Agata zawsze na zimę dobrowolnie opuszcza wieś i przenosi się do miasta, aby żebrać. Nie chce być obciążeniem dla rodziny, u której mieszka.

Motyw ten można spotkać także w: "Mitologii" (mit o Dedalu i Ikarze - niemożność powrotu do ojczyzny), "Świętoszku" Moliera (bezdomność to wynik braku rozsądku), "Dziadach" części II, IV i III Adama Mickiewicza, "Lalce" Bolesława Prusa czy "Ludziach bezdomnych" Stefana Żeromskiego.

Reklama

Motyw kobiety - w powieści Władysława Reymonta mamy do czynienia z uosobieniem kobiecości, czyli z Jagną (ma wielu kochanków, wśród których jest Antek; ostatecznie zostaje potępiona przez gromadę lipiecką i wyrzucona poza granice wsi) oraz z kobietą - gospodynią, jaką jest Hanka Borynowa, żona Antka.

Motyw ten przeplata się w wielu utworach. Należą do nich między innymi: "Biblia" (w Starym Testamencie: Ewa - pierwsza kobieta, w Nowym Testamencie: Maria - matka Boga, kobieta wybrana), "Mitologia" (Hera - kobieta - władczyni, Demeter - gospodyni całej ziemi, Helena - wzór urody itp.), "Makbet" i "Hamlet" Williama Szekspira, "Skąpiec" Moliera (kobieta uzależniona od mężczyzny), "Powrót posła" Juliana Ursyna Niemcewicza (kobieta próżna - Starościna Gadulska), "Nie - boska komedia" Zygmunta Krasińskiego (Maria - kobieta nieszczęśliwa w małżeństwie), "Nad Niemnem" Elizy Orzeszkowej, "Lalka" Bolesława Prusa.

Motyw konfliktu pokoleń - konflikt Macieja z synem Antkiem to konflikt dwóch pokoleń chłopskich - starego i młodego. Młody Boryna buntuje się przeciwko ojcu, jego dominacji, marzy o własnym gospodarstwie. Konflikt ten zaostrza się, kiedy Maciej poślubia Jagnę, kochankę Antka. Motyw ten pojawia się w wielu innych pozycjach literackich. Warto tu wymienić choćby: "Odę do młodości" Adama Mickiewicza, "Nad Niemnem" Elizy Orzeszkowej, "Przedwiośnie" Stefana Żeromskiego, "Tango" Sławomira Mrożka.

Motyw przyrody - natura w "Chłopach" jest towarzyszem człowieka. Dla mieszkańców Lipiec najważniejsza jest ziemia, praca na roli. Zajęciom polowym podporządkowane są wydarzenia z życia mieszkańców: śluby, chrzciny. To przyroda wyznacza rytm życia wsi.

Motyw ten przeplata się w wielu innych utworach. Należą do nich między innymi: "Biblia" (krajobraz raju w Starym Testamencie), "Mitologia" (natura jako świat wiecznie odradzającego się życia), "Makbet" Williama Szekspira, "Pieśń świętojańska o sobótce" Jana Kochanowskiego (wystylizowanie przyrody na arkadyjską), "Laura i Filon" Franciszka Karpińskiego, "Giaur" Byrona, "Pan Tadeusz" Adama Mickiewicza, "Nad Niemnem" Elizy Orzeszkowej, "Lalka" Bolesława Prusa, "Zmierzch" Stefana Żeromskiego, "W malinowym chruśniaku" Bolesława Leśmiana, "Noce i dnie" Marii Dąbrowskiej.

Motyw małżeństwa - w powieści Władysława Reymonta mamy do czynienia z małżeństwem niedobranym wiekowo. Maciej Boryna ma prawie sześćdziesiąt lat, a Jagna dziewiętnaście. Dziewczyna zdradza męża z jego synem, co prowadzi do skandalu. Boryna romans odkrywa. Choroba i śmierć Macieja kończą ów nieudany związek.

Małżeństwo Antka z Hanką jest również zagrożone. Dzięki wytrwałości i ciężkiej pracy kobiety przezwycięża ono jednak złe chwile.

Motyw ten pojawia się również między innymi w: "Mitologii", "Odysei" Homera (trwały związek Odyseusza i Penelopy), "Makbecie", "Hamlecie", "Romeo i Julii" Williama Szekspira, "Powrocie posła" Juliana Ursyna Niemcewicza, "Nie - boskiej komedii" Zygmunta Krasińskiego, "Nad Niemnem" Elizy Orzeszkowej, "Lalce" Bolesława Prusa, "Weselu" Stanisława Wyspiańskiego.

Motyw miłości - w powieści na pierwszy plan wysunięta jest fatalna, namiętna miłość Antka i Jagny. Uczucie, jakie ich wiąże jest od nich silniejsze. Kiedy jednak ukochany idzie do więzienia, uczucie dziewczyny zaczyna słabnąć. Pisarz eksponuje biologiczno - erotyczny związek tych dwojga. W "Chłopach" mamy również do czynienia z miłością nieodwzajemnioną, którą Hanka darzy swego męża. W imię tego uczucia wybacza mu wszystko, pozwala sobą pomiatać. Dopiero później zmienia się, jej stosunek do męża także ulega zmianie. To sprawia, iż odzyskuje Antka, w rodzinie natomiast zyskuje silną pozycję.

Warto wspomnieć tu także o miłości idealistycznej, jaką Jagna kocha Jasia - kleryka lub o miłości starczej, uczuciu Boryny do młodej Jagny.

Motyw ów przeplata się często w różnorodnych utworach. Warto wymienić choćby: "Romeo i Julia" Williama Szekspira, "Dziady" część IV Adama Mickiewicza, "Kordian" Juliusza Słowackiego, "Pan Tadeusz" Adama Mickiewicza, "Potop" Henryka Sienkiewicza, "Granica" Zofii Nałkowskiej.

Motyw pieniędzy - w powieści pieniądz to środek zdobycia ziemi, kto je posiada, ten uważany jest za dobrego gospodarza.

Motyw ten pojawia się w wielu innych pozycjach literackich. Warto tu wymienić choćby: "Biblię" (Judasz wydał Jezusa za trzydzieści srebrników, które do dziś dnia stanowią symbol zdrady; "Przypowieść o talentach", "Przypowieść o wdowim groszu"), "Mitologię", "Legendę o świętym Aleksym", "Odprawę posłów greckich" Jana Kochanowskiego, "Skąpca" Moliera, "Powrót posła" Juliana Ursyna Niemcewicza, "Dziady" część IV Adama Mickiewicza, "Zbrodnię i karę" Fiodora Dostojewskiego, "Nad Niemnem" Elizy Orzeszkowej, "Lalkę" Bolesława Prusa, "Wesele" Stanisława Wyspiańskiego, "Granicę" Zofii Nałkowskiej, "Mistrza i Małgorzatę" Bułhakowa.

Motyw przemiany - Hanka z nieśmiałej i uległej kobiety zmienia się w pewną siebie żonę i matkę, która nie zamierza stracić swej rodziny. Antek zaczyna ją wówczas podziwiać za odwagę i stanowczość. Bohater ten także ulega przemianie. Ze swoim ojcem jest skłócony, lecz spór ten kończy się w czasie walki o las. Antek przekonuje się wówczas, jak bardzo kocha swego ojca. Rozumie, iż dobro gromady jest ważniejsze od jego poczucia krzywdy.

Motyw ów możemy odnaleźć w wielu innych dziełach, między innymi: w "Dziadach" części III Adama Mickiewicza (przeobrażenie Gustawa w Konrada), w "Potopie" Henryka Sienkiewicza (Andrzej Kmicic z hulaki staje się patriotą), w "Zbrodni i karze" Fiodora Dostojewskiego (Rodion zmienia się pod wpływem uczucia do Soni) i w wielu innych pozycjach.

Motyw śmierci - śmierć Boryny ma wymowę symboliczną. Przed śmiercią chory Maciej wychodzi na pole, by rozpocząć wiosenne siewy. Umiera jako gospodarz. Śmierć Kuby ukazana jest w sposób naturalistyczny. Parobek umiera samotnie w stajni. W chwili jego odejścia, cała wieś bawi się na weselu, nikt nie zauważa rozgrywającej się tragedii. Agata, stara żebraczka umiera godnie, pod pierzyną, przy świętych obrazach. Na śmierć przygotowała się bardzo starannie. Jej ostatnie chwile są pełne majestatu. Umiera z poczuciem, iż w życiu zrobiła wszystko, co do niej należało.

Motyw ten pojawia się w wielu innych pozycjach literackich. Warto tu wymienić: "Biblię", "Mitologię", "Rozmowę Mistrza Polikarpa z śmiercią", "Makbeta", "Hamleta, "Romeo i Julię" Williama Szekspira, "Treny" Jana Kochanowskiego, "Grażynę" Adama Mickiewicza, "Pana Tadeusza" Adama Mickiewicza, "Zbrodnię i karę" Fiodora Dostojewskiego, "Glorię victis" Elizy Orzeszkowej, "Lalkę" Bolesława Prusa, "Proces" Franza Kafki, "Przedwiośnie" Stefana Żeromskiego, "Medaliony" Zofii Nałkowskiej, "Inny świat" Gustawa Herlinga - Grudzińskiego, "Opowiadania" Tadeusza Borowskiego, "Tango" Sławomira Mrożka.

Motyw tańca - na weselu Macieja Boryny z Jagną nie zabrakło tańców. Tańczono krakowiaki, mazury, obertasy, których opis zajmuje mnóstwo miejsca. Motyw ów pojawia się w różnorodnych utworach. Warto tu wymienić choćby: "Mitologię" (Terpsychora - muza tańca i radości z niego płynącej), "Biblię", "Pieśń świętojańską o Sobótce" Jana Kochanowskiego (taniec słowiański), "Pana Tadeusza" Adama Mickiewicza, "Taniec" Czesława Miłosza (rytm wiersza przypomina takty walca; świat tańca a apokaliptyczna wizja wojny), "Tango" Sławomira Mrożka (Edek prowadzi Eugeniusza).

Motyw tradycji - Władysław Reymont w swej powieści ukazał tradycje ludowe, które łączą mieszkańców Lipiec. Ich życie podporządkowane jest rytmowi natury - czterem porom roku i świętami kościelnymi (w Dzień Zaduszny chłopi kładli chleb na grobach swoich bliskich; dokładnie zostało tu opisane też Boże Narodzenie).

Motyw ten pojawia się w wielu innych pozycjach literackich. Warto tu wymienić: "Pieśń świętojańską o sobótce" Jana Kochanowskiego, "Powrót posła" Juliana Ursyna Niemcewicza, "Pana Tadeusza" Adama Mickiewicza, "Trylogię" Henryka Sienkiewicza, "Nad Niemnem" Elizy Orzeszkowej, "Tango" Sławomira Mrożka.

Motyw wesela - w powieści wesele Macieja Boryny z Jagną zostało opisane szczegółowo. Trwało ono kilka dni, odbywało się zgodnie z tradycją ludową (oczepiny, przyśpiewki, tańce).

Motyw wesela pojawia się w wielu innych dziełach ("Mitologia"; "Iliada" Homera; "Biblia" - "Weselna pieśń dla pomazańca bożego" w Starym Testamencie, wesele w Kanie Galilejskiej przedstawione w Nowym Testamencie; "Sen nocy letniej" Williama Szekspira, "Pan Tadeusz" Adama Mickiewicza, "Wesele" Stanisława Wyspiańskiego).

Motyw wsi - wieś dla mieszkańców Lipiec jest domem, własnym miejscem na świecie. Interesują się oni przede wszystkim sprawami własnego gospodarstwa i rodziny. Wieś jest dla mieszkańców małą ojczyzną.

Motyw wsi pojawia się w wielu innych dziełach ("Iliada", "Odyseja" Homera; "Pieśń świętojańska o sobótce" Jana Kochanowskiego; "Pan Tadeusz" Adama Mickiewicza, "Balladyna" Juliusza Słowackiego; "Lalka" Bolesława Prusa, "Nad Niemnem" Elizy Orzeszkowej, "Z chałupy", cykl sonetów Jana Kasprowicza; "Ludzie bezdomni" Stefana Żeromskiego; "Wesele" Stanisława Wyspiańskiego; "Noce i dnie" Marii Dąbrowskiej, "Dolina Issy" Czesława Miłosza).

Więcej na temat:Nie | chłopi | Motywy literackie