Mogliśmy wygrać w 1939?

Rotmistrz Potocki z tajną misją w Paryżu

Jeszcze marszałek Piłsudski - wspomina Ajnenkiel - wysłał z misją wybadania sytuacji w Paryżu rotmistrza Jerzego Potockiego, osobistego pełnomocnika Marszałka, który "miał upoważnienie do działania poza legalnymi strukturami Rzeczypospolitej". Wychodziło jednak na to, że wykrwawiona w I wojnie światowej Francja za nic nie chciała kolejnego konfliktu zbrojnego.

"Kolonialna ekspedycja karna w głąb Niemiec"

Samolot niemiecki nad Warszawą/ Z arch. T. Wiśniewskiego /Agencja FORUM

Mimo, że wyprawa zbrojna do ówczesnych Niemiec z ich stutysięczną armią przypominać mogła - według Osicy i Sowy - "niemalże kolonialną ekspedycję karną", Francja przyjęła doktrynę ślimaka: Linia Maginota miała bronić jej terytorium jak skorupa, natomiast żadnych ataków Paryż przedsiębrać nie zamierzał.

Francja nie chciała. Ale czy Polska sama nie mogłaby przedsięwziąć takiej "akcji policyjnej" w obronie postanowień wersalskich? W końcu polskie wojsko - w porównaniu z okrojoną niemiecką armią - było jeszcze wtedy stosunkowo silne. Co na to Ajnenkiel?

"Pokonalibyśmy Niemców w polu, ale..."

"Zapewne bez większych problemów moglibyśmy pokonać armię niemiecką w polu. Ale choć mieliśmy wówczas relatywnie silne lotnictwo czy prymitywną broń pancerną, to nasza, liczniejsza niż niemiecka artyleria polowa była lekkiego typu. Nie bardzo nadawała się do przełamywania fortyfikacji, których posiadania na wschodzie nie zabraniał Niemcom traktat wersalski" - mówi profesor.

Poza tym "przypomnijmy, jaki hałas propagandowy podnieśli Niemcy - i nie tylko oni - gdy Piłsudski zdecydował się, wobec prowokacji hitlerowskich, na wzmocnienie załogi Westerplatte [...]. Liga Narodów i znaczna część światowej opinii publicznej uznały nas wręcz za zbrodniarzy wojennych" - przypomina profesor Ajnenkiel.

Posłuchaj pełnego tekstu komunikatu o wybuchu wojny:

Hiler czekałby na kolejną szansę

Poza tym nie wiadomo, czy zbrojna obrona "ułomnego" - jak mówił Ajnenkiel - systemu wersalskiego na dłuższą metę by nam nie zaszkodziła. W wypadku wygranej przez Polskę i Francję wojny - a raczej nie dało się jej wtedy przegrać - Hitler "zapewne na jakiś czas utraciłby władzę i byłby politykiem, który przegrał wojnę, bo padł ofiara imperialistycznej polsko-francuskiej agresji. I stałby się męczennikiem narodowej sprawy, czekającym na swą kolejna szansę".

Atak pancernika Schleswig-Holstein na Westerplatte:

A co z separatyzmami?

Może szansa więc w separatyzmach? Przecież - w końcu - zjednoczone państwo niemieckie było w latach 30-tych XX w. tworem stosunkowo nowym, zaledwie kilkudziesięcioletnim. Tutaj można wyłącznie gdybać, choć profesor Ajnenkiel ma wątpliwości: "Oczywiście, byłoby to dla nas niezmiernie korzystne, zresztą dla Francji i chyba dla całej Europy również. Sądzę, że taka wojna w roku 1933 byłaby zbyt szybka, żeby zdołały owe tendencje regionalistyczne odrodzić się w poważniejszej postaci" - mówi.

Jakie zakończenie?

Tak samo, jak różne są wizja początku wojny, tak różne są wizje jej zakończenia. W filmach i literaturze - historycznej i fantastycznej -mamy wizje zwycięstwa Niemiec (choćby "Vaterland"), okupacji USA przez Japonię ("Człowiek z wysokiego zamku"), czy udanego zamachu na Hitlera, który przynosi Polsce (co nie tak oczywiste) wymierne korzyści ("Alterland" Marcina Wolskiego).

Ale o tym już innym razem.

Ziemowit Szczerek

Historia polskiej okupacji Niemiec

Zobacz dokumenty z 1939 roku

Oddać Suwałki, odzyskać Lwów?

Rosyjska historyk: Polacy powinni nas przeprosić