- Pod presją znajdują się również dorośli ateiści. Na przykład przy okazji narodzin dziecka...

- No cóż, instytucja ceremonii nadania imienia - taki świecki odpowiednik chrztu - jest jeszcze w powijakach. Podobnie jak udzielane od grudnia 2007 roku śluby humanistyczne. A ponieważ chrzest ma dodatkowo specyficzny status - czasami postrzegany jest jako rytuał, który czyni z dziecka członka ludzkiej wspólnoty. Spory odsetek ateistów pozwala ochrzcić swoje dzieci.

- Nie czują dyskomfortu?

- Czują. Ale decyduje wierzący partner bądź wierząca partnerka, jej wierzący rodzice oraz wierzący rodzice niewierzącego. Biorąc pod uwagę przewagę ilościową, przegrana nie dziwi. Bywa, że dochodzi do całych batalii, a niektóre trwają wręcz latami - na długo przed narodzeniem dziecka.

PRESJA I KONFORMIZM

- Ochrzczenie nie oznacza chyba końca napięcia, bo później jest jeszcze pierwsza komunia, bierzmowanie?

- Z bierzmowaniem jest nieco inaczej. Wiek 12-13 lat to już czas, kiedy pojawia się świadomość własnej niewiary. Przy chrzcie dziecko nie może zaprotestować, nie może poprzeć niewierzącego ojca czy matki. Przy bierzmowaniu może powiedzieć "nie" nawet obojgu rodzicom.

- A co ze ślubem?

- Podobnie jak z chrztem - presja rodziny powoduje, że wielu niewierzących się łamie.

- Częściej decydują się na ceremonie mieszane: ona wierząca, on niewierzący, czy takie, kiedy niewierzący partner przystępuje do obrządku jak wierzący?

- Owszem, istnieje taka opcja jak ślub jednostronny, połówkowy. Ale z niej najczęściej korzystają pary o różnych wyznaniach.

- Czyli i w tym przypadku polscy ateiści świadomie decydują się na pewien dyskomfort, będąc pod presją rodziny...

- Tak to wygląda. Aż 29 proc. moich respondentów twierdzi, że uczęszczało na mszę pod naciskiem innych osób. A 23 proc. przyznaje, że wzięło ślub religijny. Przypomnijmy: 32 proc. spośród badanych przeze mnie ateistów zadeklarowało, że jest w związkach małżeńskich. Czyli aż dwie trzecie żonatych i zamężnych niewierzących jest po tradycyjnym ślubie kościelnym. Gdy zaś spytałem, ilu respondentów wybrałoby taką formę ślubu, gdyby wybór zależał wyłącznie od nich, twierdząco odpowiedziało mi zaledwie 3 proc.!

WROGOŚĆ I NIECHĘĆ

- Gdzie jeszcze w Polsce niewierzący doświadczają przemocy symbolicznej?

- W szkole. Chodzi oczywiście o kwestię obecności religii, co - zdaniem osób niewierzących - jest jawną indoktrynacją. I stąd zapewne poparcie środowiska dla akcji "Etyczna szkoła". I często manifestowana złość, wynikająca z bezsilności. Bo możemy sobie wziąć za małżonka osobę niewierzącą, i w takim duchu wychowywać dziecko, ale ono i tak pójdzie do szkoły. A tylko niecałe dwa procent szkół w Polsce zapewnia dzieciom alternatywę dla lekcji religii.

- Co jeszcze najbardziej dotyka rodzimych ateistów?

- Coś, co uwiera nie tylko niewierzących: uczestnictwo duchownych w różnego rodzaju uroczystościach państwowych oraz podejmowane wciąż próby nieformalnego wpływu na sferę polityki i prawodawstwa. Na pytanie: "Jaki jest Twój stosunek do Kościoła katolickiego jako instytucji?", "wrogość" wybrało 32 proc. uczestników badania, "niechęć" - aż 54 proc. To by świadczyło o wysokim poziomie antyklerykalizmu wśród moich badanych...