"Inny świat" - motywy literackie

Motyw autobiografizmu - "Inny świat" to utwór autobiograficzny. Jest autentyczną relacją z pobytu pisarza w Związku Radzieckim w okresie od marca 1940 roku do marca 1942 roku. Gustaw Herling - Grudziński pisze o swoich przeżyciach w Witebsku, Leningradzie, Wołogdzie oraz o doświadczeniach z łagru w Jercewie. Prezentuje system obozu przymusowej pracy, przedstawia Związek Radziecki jako państwo totalitarne, posługujące się terrorem i zastraszaniem.

Motyw ów pojawia się w wielu pozycjach literackich. Warto tu wymienić: "Do gór i lasów" Jana Kochanowskiego, "Dziady" część IV Adama Mickiewicza, "Rozłączenie" Juliusza Słowackiego, "U nas w Auschwitzu..." Tadeusza Borowskiego.

Motyw cierpienia - w utworze Gustawa Herlinga - Grudzińskiego przedstawione zostaje nieludzkie, bezsensowne cierpienie więźniów obozów sowieckich, które odbija się na ich psychice. Obok portretów "złagrowanych" ludzi pojawiają się sylwetki ludzi odważnych, pragnących ocalić swoje człowieczeństwo (Kostylew; jego cierpienie jest znakiem indywidualizmu).

Motyw cierpienia pojawia się między innymi w: "Makbecie" Williama Szekspira, "Hamlecie" Williama Szekspira, "Trenach" Jana Kochanowskiego, "Panu Tadeuszu" Adama Mickiewicza, "Zbrodni i karze" Fiodora Dostojewskiego, "Trylogii" Henryka Sienkiewicza, "Granicy" Zofii Nałkowskiej, "Kartotece" Tadeusza Różewicza.

Motyw człowieka - opinia Grudzińskiego o człowieku brzmi: "Człowiek jest ludzki w ludzkich warunkach, i uważam za upiorny nonsens naszych czasów próby sądzenia go według uczynków, jakich dopuścił się w warunkach nieludzkich". Autor ukazuje ludzi, których stać na najgorsze bestialstwo, ale także ludzi, którzy w każdych warunkach potrafią zachować człowieczeństwo.

Motyw ten występuje w wielu pozycjach literackich, między innymi w: "Biblii", "Mitologii" (altruista - Prometeusz), "Trenach" Jana Kochanowskiego, "Lalce" Bolesława Prusa, "Ludziach bezdomnych" Stefana Żeromskiego, "Procesie" Franza Kafki, "Opowiadaniach" Tadeusza Borowskiego, "Medalionach" Zofii Nałkowskiej.

Motyw kata - katem był niewątpliwie system panujący w łagrze, który doprowadził do upodlenia człowieka. Często też jeden więzień stawał się katem dla drugiego, gdyż ekstremalne warunki obozowe wyzwalały w człowieku najgorsze instynkty.

Motyw ów możemy spotkać także w: "Mitologii", "Antygonie" Sofoklesa, "Balladynie" Juliusza Słowackiego, "Krzyżakach" Henryka Sienkiewicza, "Procesie" Franza Kafki, "Medalionach" Zofii Nałkowskiej, "Rozmowach z katem" Moczarskiego, "Liście do ludożerców" Tadeusza Różewicza i w wielu innych pozycjach literackich.

Motyw ofiary - więźniowie obozów sowieckich są ofiarami systemu totalitarnego. Przykłady innych pozycji literackich zawierających ów motyw to: "Hamlet", "Romeo i Julia" Williama Szekspira, "Lilije" Adama Mickiewicza, "Kordian" Juliusza Słowackiego, "Ludzie bezdomni" Stefana Żeromskiego, "Opowiadania" Tadeusza Borowskiego, "Medaliony" Zofii Nałkowskiej.

Motyw samobójstwa - Michaił Kostylew wylał na siebie wiadro wrzątku, wkrótce potem zmarł w straszliwych cierpieniach. Był to jego bunt przeciwko okrutnemu systemowi, świadectwo niezależności.

Motyw ten przeplata się w wielu pozycjach literackich, choćby w: " Antygonie" Sofoklesa, "Konradzie Wallenrodzie" Adama Mickiewicza, "Kordianie" Juliusza Słowackiego, "Lalce" Bolesława Prusa, "Granicy" Zofii Nałkowskiej.

Motyw snu - w styczniu 1942 roku stan zdrowia Gustawa Herlinga - Grudzińskiego pogorszył się. Nie czuł on głodu, spuchł. Miewał sny dotyczące rodzinnego domu. Kiedy miał się już witać z rodziną, budził się.

Motyw ów przeplata się w różnorodnych utworach: w "Dziadach" Adama Mickiewicza, w "Lalce" Bolesława Prusa, w "Sklepach cynamonowych" Brunona Schulza, w "Procesie" Franza Kafki i w wielu innych pozycjach literackich.

Motyw śmierci - śmierć przedstawiona w utworze jest nieludzka, okrutna, zbiorowa. Jest ona skutkiem ciężkiej pracy, wycieńczenia, choroby. Towarzyszy jej ból i strach.

Motyw ten pojawia się w wielu innych pozycjach literackich. Warto wymienić choćby: "Biblię", "Mitologię", "Rozmowę Mistrza Polikarpa ze Śmiercią", "Treny" Jana Kochanowskiego, "Pana Tadeusza" Adama Mickiewicza, "Zbrodnię i karę" Fiodora Dostojewskiego, "Glorię victis" Elizy Orzeszkowej, "Proces" Franza Kafki, "Przedwiośnie" Stefana Żeromskiego, "Tango" Sławomira Mrożka.