Korzenie zła

Cierpienie jawi się, jak mówiliśmy, skutkiem ogólnej grzeszności ludzi. W pewnych przypadkach może też być karą za konkretne grzechy. W znacznej części Starego Testamentu przewija się przekonanie, że powodzenie, jak i cierpienie w życiu stanowią skutek dobrego bądź złego postępowania. Tak myśleli dawniejsi mędrcy z Księgi Przysłów, tak to ujmuje również tradycja wychodząca od Księgi Powtórzonego Prawa, która przyrzeka Izraelowi opiekę Bożą, jeśli będzie Bogu wierny, oraz zapowiada kary, jeśli się od Boga odwróci. Nieszczęścia sprawiedliwych i powodzenie grzeszników jawią się jako czasowe, jako wyjątki od reguły.

Czasami się tak dzieje, ale nie zawsze. Mechaniczne rozumienie zła jako kary zostało skrytykowane już wewnątrz samej Biblii, przede wszystkim w Księdze Hioba. Przyjaciele Hioba nękają go kazaniami, każąc mu pokutować za grzechy, gdyż to z ich powodu spadły na niego nieszczęścia. Hiob stanowczo zaprzecza, uznając swoje cierpienia za niesprawiedliwe i pozbawione sensu. Płytka racjonalizacja cierpienia nie wytrzymuje konfrontacji z rzeczywistością. Hiob ją odrzuca i żąda prawdziwego wyjaśnienia. Nie znajduje go jednak. Cierpienie pozostaje tajemnicą. Cierpiącemu i protestującemu Hiobowi Bóg pokazuje swoją wielkość oraz wspaniałość swojego stworzenia, żeby ten pojął, że nie przeniknie Bożych planów i uzasadnień. Hiob uświadamia sobie, jak dalece myśli Boże są niemożliwe do pojęcia dla człowieka i dlatego korzy się przed Bogiem. Odpowiedzi nie ma, ale Bóg przywraca Hiobowi to, co utracił. Takie zaskakujące zakończenie koresponduje z przebłyskami nadziei, która w Biblii jednak towarzyszy cierpieniu (por. Ps 22). Nadzieja opiera się na tym, że Bóg zna cierpienie człowieka, że nie zapomina o nim, że wysłuchuje modlitwę.

Istnieją jednak modlitwy niewysłuchane. Choć w zasadzie Bóg przyjmuje modlitwy, często dzieje się inaczej. Może to mieć wyjaśnienie cząstkowe: gdy prosimy o rzeczy niepotrzebne bądź szkodliwe, gdy Bóg ma inne plany albo gdy żądamy zamiast prosić. Kiedy indziej jednak człowiek proszący o pomoc pozostaje samotny i cierpi. To też należy do tajemnicy cierpienia.

W Biblii występują pewne jego cząstkowe uzasadnienia. Cierpienie ma wartość oczyszczającą i wychowawczą, może też być próbą. Pewne rzeczy złe zapobiegły innym, gorszym. Nieukaranie sprawcy zła daje mu czas na poprawę. Pojawiają się naturalne wyjaśnienia katastrof i chorób.

Cierpienie może mieć skutki pozytywne. Pismo Święte stwierdza zbawczą wartość cierpienia. Mojżesz cierpiał za swój naród. Prorocy cierpieli, żeby wypełnić swoją misję. Sługa Jahwe, opisany w czterech pieśniach z drugiej części Księgi Izajasza, cierpi i ginie za swój naród. Nowy Testament dostrzegł tu zapowiedź cierpień Chrystusa. Charakter zbawczy ma przede wszystkim krzyż Chrystusa. Chrystus przyjął cierpienie i je zwyciężył. Uczniowie Jezusa powołani są do naśladowania Jego cierpienia, by wraz z Nim wejść do chwały. Mogą wręcz radować się z doznawanego ucisku. Jednakże potrzeba tego strasznego cierpienia, potrzeba krzyża pozostaje tajemnicą.

Sądzimy, że cierpienie przygotowuje w pewien sposób do spotkania z Bogiem. Cierpiąc, człowiek oczyszcza się ze swej grzeszności, przezwycięża postawę moralnej samowoli. Bogatszy o to doświadczenie, będzie w stanie żyć w przyszłości z Bogiem.

Zło, cierpienie i śmierć pozostają więc nieuniknioną częścią obecnego świata, częścią losu człowieka upadłego. Ich wyjaśnienia i zniesienia możemy oczekiwać dopiero w nowej, mającej przyjść rzeczywistości czasów ostatecznych.

Jak z tego wynika, na pytanie o pochodzenie zła i umiemy, i nie umiemy odpowiedzieć. Z jednej strony Pismo Święte podaje, że ludzie sami wybrali zło, odeszli od Boga i w ten sposób ściągnęli na siebie cierpienia i śmierć, a na świat - zepsucie. Podaje też, jak do tego doszło. Z drugiej jednak strony nie rozumiemy do końca, dlaczego tak się stało. Często nie potrafimy też wyjaśnić poszczególnych przypadków zła i cierpienia w tym świecie. Złość ludzka i cierpienie pozostają tajemnicą; mają przyczynę, ale, jako przeciwne woli Bożej, nie mają pozytywnego sensu.

Michał Wojciechowski, biblista, pierwszy katolik świecki w Polsce, który został profesorem teologii, ekspert Centrum im. Adama Smitha.

Sprawdź:  Oferty pracy Kraków, Praca Warszawa, Praca Wrocław, Praca Marketing