Reklama

Reklama

Matura 2020. Język polski poziom rozszerzony. Arkusz i odpowiedzi

Temat 2: Analiza porównawcza - Jan Kochanowski, "Do snu" i Zbigniew Herbert "Język snu"

Wstęp:

Reklama

●      Przedstawienie motywu łączącego oba utwory: motyw snu - uniwersalny topos, który fascynował twórców różnych epok (fascynacje te wyrażają się w literaturze i sztuce).

●      Od wieków ludzie zastanawiali się nad tym, czym jest sen/ jakie znaczenia mają marzenia senne? Snom przypisywano różne funkcje (np. sen jako "mała śmierć", sen jako przepowiednia przyszłości, sen życzeniowy itp.).

●      W literaturze sen może być nie tylko tematem utworu, ale także konwencją literacką (pojęcie oniryzmu → ukazywanie opisywanej rzeczywistości na kształt snu).

Teza interpretacyjna: W obu przedstawionych utworach sny mają znaczenia symboliczne - odsłaniają przed śpiącym podmiotem lirycznym prawdy o świecie, które byłyby nie do zgłębienia na jawie. Sny mogą być przedmiotem interpretacji, która wynika z naszych doświadczeń i z tego, kim jesteśmy.

Interpretacja porównawcza:

●      Podmioty obu utworów śnią i zastanawiają się (na jawie), czym jest dla nich sen (jest to sytuacja liryczna łącząca oba utwory).

●      U Kochanowskiego motyw ten łączy się przede wszystkim z dawną koncepcją, iż sen to "mała śmierć" - a śniąc możemy się przekonać o tym, jak wygląda życie po śmierci ("Śnie, który uczysz umierać człowieka" [...] “A co to nie żyć, w czas się przypatruje.").

●      Sen jest także "podróżą" duszy, która opuszcza ciało i wyzwolona z niego może oglądać piękne, błogie, przyjemne dla niej obrazy (“Niech się nacieszy nieboga do woli").

●      Herbert wspomina także o marzeniach sennych, jednak w swoim myśleniu wychodzi nieco dalej i mówi o "języku snu" - który jest czymś innym niż śnienie za pomocą obrazów (marzeń sennych). Język snu może być np. osobliwym językiem poetyckim, wyzwolonym z konwencji gramatyki, fonetyki czy innych norm językowych. Jego istotą powinna być swoboda (nawiązanie do pojęcia oniryzmu). Język snu jest estetyczny, można nim opisać rzeczy, które trudno opowiedzieć zwyczajnym językiem (“dalekosiężny, zwiewny")

●      U Herberta sen może być bliski stanom twórczym poety (“ale opowiadam sobie/ te wszystkie głupie historie/ jakbym spał/ w kopcu/ narracji") - sama w sobie metafora "kopca narracji" jest oniryczna; być może poeta sugeruje, że życie - tak samo jak sen - jest inspiracją do tworzenia opowieści, pozwala stworzyć ich nieskończenie wiele (kopiec może kojarzyć się z mnogością).

●      Oba utwory łączy także motyw muzyki. U Kochanowskiego jest to tzw. muzyka sfer (według starożytnej koncepcji są to dźwięki wydawane przez ciała niebieskie krążące wokół Ziemii po półkolistych torach, tzw. sferach) - “A jako koła w społecznym mijaniu/ Czynią dźwięk barzo wdzięczny ku słuchaniu" - muzyka sfer miała być dźwiękiem przyjemnym dla słuchającej jej duszy, a także doświadczeniem “pozaziemskim".

●      U Herberta muzyką jest natomiast “stękana melodia/ słyszalna uszom" - metafora ta może przywodzić na myśl kołysankę, która usypia zmęczone ciało; ale nie usypia duszy. Język snu (rozumiany jako język poetycki) jest bowiem "niepodległy zmęczeniu" - może to oznaczać, że poeta jest zawsze czujny i aktywny, zawsze "nasłuchuje", jest gotowy, aby czerpać inspiracje ze świata.

●      Herbertowski język snu to także "język słodkiej grozy" (oksymoron) - ponieważ mógłby on "wyrażać niewyrażalne" - doświadczenia pozaziemskie lub takie, których nie sposób opisać słowami (zarówno piękne, jak i budzące grozę).

Podsumowanie i przykładowe wnioski końcowe:

●      Motyw snu w kulturze ma bardzo wiele znaczeń: sen kojarzony bywa ze śmiercią, ale także z życiem (ponieważ zarówno życie, jak i sen bywają absurdalne, zaskakujące, trudne do wytłumaczenia i opisania słowami).

●      W obu utworach odpowiedź na pytanie "czym jest sen dla człowieka?" jest mocno związana z tym, kim jest i w co wierzy śpiący podmiot liryczny (u Kochanowskiego to przede wszystkim światopogląd ugruntowany w filozofii antycznej; u Herberta - bycie poetą, wiara w moc kreacyjną słowa poetyckiego).

●      Sen jest czymś niedookreślonym, trudno zgłębić jego istotę - podobnie może być z poezją ("język snu").

●      Sny możemy interpretować niczym teksty literackie (kontekst: koncepcja psychoanalitycznego objaśniania marzeń sennych Zygmunta Freuda).

Przykładowe konteksty literackie (inne utwory z motywem snu):

●      Biblia (np. sny Salomona, faraona, Józefa itp.),

●      Calderon, "Życie snem",

●      J. Kochanowski, "Tren XIX albo Sen"

●      A. Mickiewicz, "Dziady", cz. III (np. "Sen Senatora"),

●      A. Mickiewicz, "Śniła się zima",

●      S. Wyspiański, "Wesele",

●      B. Schulz, "Sklepy cynamonowe" (oniryzm),

●      B. Leśmian, "Dusiołek",

●      S. Grochowiak, "Rozbieranie do snu",

●      J. Kaczmarski, "Sen Katarzyny II", "Pieśń o śnie",



Zobacz także: Matura 2020. Arkusze i odpowiedzi

Więcej newsów znajdziesz
w aplikacji INTERIA
Pobierz aplikację

Reklama

Reklama

Reklama

Reklama

Strona główna INTERIA.PL

Polecamy